Değişmek istemek-5: Tiyatroyla değişmek

Kültür insanı değiştirir: Bilgi, deneyim, birikim.

Edindiği kültürle insan ilkel özelliklerini giderir, uygar bir insan olur.

Tiyatro en önemli kültür araçlarından biridir: Hayatı, eğrisiyle doğrusuyla canlı oyunlarla göstererek insanın, giderek toplumun değişmesine yardımcı olur.

Yüzlerce yıldır tiyatro var. Değişmek istemenin ögelerinden biri.

Bergama/Pergamon’da antik çağdan kalma dört tiyatro yapısı bulunuyor. Bunlar yaklaşık 50,30,15 ve 3.5 bin kişilik.

Pergamon Kralı II.Eumenes İ.Ö.2. yüzyılda Teos’dan (Seferihisar’dan) kalıcı olarak getirttiği tiyatro oyuncularıyla, dünyanın en dik tiyatrosu olan Akropol tiyatrosunda nice oyunlar oynatmış. Hem kültürü yaşatmış hem de etkinlikleri politik amaçları için kullanmış.

Tiyatronun hemen dibinde, Sanat Tanrısı Dionysos adına yapılmış tapınağın yanında oyuncular için bir yerleşke inşa ettirmiş.

Diğer işlevlerinin yanı sıra tiyatronun değiştirici niteliğini parlak Pergamon yöneticileri iyi biliyormuş demek!

(Pergamon Bergama Akropolü ve tiyatrosu)

***

Geçen uzun çağların ardından, Türkiye’de Cumhuriyetin kuruluşundan sonra Bergama’da Halk Evinde ve Okullardaki Müsamerelerde yapılan amatör küçük gösteriler dışında şehirde ilk kez 1937’de ilk Bergama Kermesi/Festivalinde, İstanbul’dan gelen Şehir Tiyatrosunca tiyatro oynanmış.

Adet olmuş her yıl mayıs ayı sonunda yapılan bu şenliklerde, arada fasılalar olsa da tiyatro oyunları antik Asklepion tiyatrosunda sahnelenmiş. Sophokles’in Kral Oidipus’undan tutun Aristophanes’in Kuşlar’ına kadar.

Hatta 1940’larda Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, mekânların özgünlüğüne binaen, devlet olarak “Antik tiyatro oyunlarını Bergama’da oynatacağız” demiş.

Oysa 2200 yıl önce Batı Anadolu’ya başkentlik etmiş Pergamon/Bergama o zamanlar mütevazi bir kasaba idi.

Dışardan konuk olarak gelen toplulukların dışında ilk düzenli tiyatro gösterimi için, 1991 yılında Sefa Taşkın ve arkadaşlarının çabalarıyla, Bergama Belediyesince “Şehir Tiyatrosu” oluşturulmuş.

Haldun Dormen’in “Gözlerimi Kaparım, Vazifemi Yaparım” ve Oktay Arayıcı’nın “Rumuz Goncagül” eserleri oynanmış. Kent dışında da Ankara’da ODTÜ’ye bile turneye çıkılmış.

O yıllarda Türkiye’nin birçok yerinde böyle yerel tiyatrolar varmış ama bu Bergama’da ilkmiş.

(Bergama Asklepion’unda bir gösterim)

“Şehir Tiyatrosu” kuruluşunun ardından o günlerde, kentin tarihsel mirasının bilnicinde, bir “Tiyatro Festivali” yapılması için hazırlıklar yapılmış. Ancak araya siyaset girmiş.1994 yılında Bergama Belediye Meclisinin siyasi yapısı değişip ödenek kesilince festival ve etkinlikler durmuş.

Daha sonra anlayış değişince 2016 yılında Mehmet Gönenç yönetiminde Bergama Belediyesi tekrar bir Şehir Tiyatrosu kurmuş.

O da “Hamlet”, “Zincire Vurulmuş Antigone” gibi oyunlar sahnelemiş. İkincisi ulusal çapta ödüller almış. Çalışmalarda yeni oyucular yetişmiş.

Zaten daha erken yıllarda Bergama’dan Nejat Çetinok, Metin Balay gibi ülke düzeyinde tanınan tiyatrocular çıkmış.

2018 yılında da kentte çok katılımlı bir “Uluslararası Tiyatro Festivali” gerçekleştirilmiş.

Değişimin devamı istenmiş demek ki!

Ancak 2019 yılında Bergama Belediyesinde siyasal iktidar değişince Şehir Tiyatrosu çalışmaları yürütülememiş.

Toplumsal ilerleme bazen iki adım ileri bir adım duraklama şeklinde gelişiyor.

Ama hepsi bir birikim!

(Bergama Tiyatro Festivali-2018 afişi)

***

Ardından yavaş yavaş Belediyenin yanı sıra başka kurum ve kuruluşların katılımıyla sivilleşen festival, pandemi nedeniyle ara verildikten sonra 2021 yılından itibaren yeniden canlandırılmış.

Bu süreçte 2005 yılında sivil bir kuruluş olarak “Bergama Sanat Vakfı-BERKSAV” bir tiyatro topluluğu oluşturarak tiyatro sevgi ve geleneğini kentte yaşatmayı sürdürmüş.

Düzenli olarak oda tiyatrosu niteliğinde oyunlar oynamış. İki yıldır da genellikle bahar aylarında “Tiyatro Günleri” düzenliyor, farklı grupları kente davet edip bir hafta süren tiyatro şenliği düzenliyor.

Bütün bunların gerçekleşmesinde, 1990’lı yıllarda gündeme gelen ve tasarlanan 2000’li yıllarda inşa edilen “Kültür Merkezi”nin büyük yararı olmuş.

Yeni modern ortam, antik Asklepion mekânının yanı sıra tiyatro için yeni olanaklar sağlamış. Konuk gruplar bu merkezde gösterimler yapmış.

(Bergama Tiyatro Festiveli-2026 afişi)

***

Bu yıl, 2026 ağustos ayının ilk haftasında zamanlaması, hedef kitle seçimi, karar verici katılımcılığı tartışmalı olsa da Bergama’da bir ”Tiyatro Festivali” yapılıyor. Bu, art arda yedincisi.

Örgütlü yerel tiyatro girişiminin 35. yılı. (1991-2026)

Son yıllardaki festivaller sadece Belediyenin değil, Ticaret Odası gibi farklı devlet ve sivil kuruluşların katkısıyla gerçekleşiyor.

Bu iyi bir şey!

Değişime ilgi genişliyor!

(Bergama’dan Almanya’ya kaçırılan ve Berlin Müzesi/Hapishanesinde tutulan Zeus Sunağının Telephos Frizlerinden 31. panel. Sanat, tiyatro tanrısı Dionysos Frizi.)

Bir tarih ve kültür mirası cenneti olan, kaçırılmış “Zeus Sunağı”nın ve antik çağın tiyatro tanrısı Dionysos’unki gibi nice heykelin vatanı olan mahzun Bergama, antik Pergamon’un tiyatro mirasına sahip çıkıyor.

Ulusal ve uluslararası toplum bunun farkında.

Kent değişmek istedi, değişiyor.

Tabii ki ileriye doğru.

Sefa Taşkın

07.08.2026

Bergama/İzmir